چ٫ آذر ۵ام, ۱۳۹۹

معرفی کاروانسرای خانات و جذابیت های آن

چکیده مطلب

در شهر تهران علاوه بر برج ها و ساختمان های بلندی که تقریبا همه جای شهر را احاطه کرده است، بناهایی هم با بافت تاریخی و سنتی وجود دارد که همچنان بر جای مانده و انسان را به تهران قدیم و خاطرات آن روزها می برد.یکی از این بناهای تاریخی،کاروانسرای خانات می باشد. با اجاره آپارتمان مبله در حوالی میدان شوش می توانید از کاروانسرای خانات و میدان امین السلطان که از تهران قدیم به یادگار مانده اند، بازدید کنید.

تاریخچه کوتاهی از ساخت کاروانسرا

در گذشته که سفر ماه ها و سال ها طول می کشید و آبادی ها و شهرها از یکدیگر دور بوده اند، نیاز به مکان هایی برای استراحت مسافران وجود داشت و کاروانسراها برای اقامت کاروان ها، در مسیرهای اصلی سفر ساخته شدند. در ساخت کاروانسراها به اقلیم و شرایط جغرافیایی منطقه و معماری دوره مربوطه، توجه می شده و مصالح به کار رفته در کاروانسرای هر شهر با شهر دیگر متفاوت بوده است. در دوره سلجوقی، نظم و امنیت به طور کامل در کشور حاکم شد و در نتیجه تجار و بازرگانان، بیشتر به نقاط مختلف سفر می کردند و ساخت کاروانسرا افزایش یافت. از جمله کاروانسراهایی که در دوره سلجوقی ساخته شده می توان به کاروانسرای رباط شرف اشاره کرد که در شمال شرقی ایران قرار دارد و تزئینات آجرکاری و گچبری  آن بسیار زیبا و منحصر به فرد می باشد.

در دوران صفویه،احداث راه ها و کاروانسراها رونق زیادی پیدا کرد.قبل از دوران صفویه، اکثر کاروانسراها خارج شهر ساخته می شده ولی در دوران صفویه ساخت کاروانسراهای درون شهری گسترش پیدا کرد. دو دوره سلجوقی و صفوی را می توان دوران اوج رشد و تحول در ساخت کاروانسراها دانست. در زمان قاجار، تهران به عنوان پایتخت انتخاب شد و تبدیل به یک مرکز مهم سیاسی،تجاری،اقتصادی و بازرگانی گردید و کاروانسراهای بیشتری در آن ساخته شد. در ادامه مقاله شما را با یکی از کاروانسراهای تاریخی تهران به نام کاروانسرای خانات آشنا خواهیم کرد.

نمایی از کاروانسرای خانات

پیشینه کاروانسرای خانات

کاروانسرای خانات در شمال میدان شوش و در میدان امین السلطان قرار گرفته است. میدان امین السلطان یکی از قدیمی ترین میادین تهران بوده که در دوره قاجاریه ساخته شده است. این میدان، مهم‌ترین مرکز فروش میوه و تره بار بوده که مردم تهران قدیم، بخش قابل توجهی از مایحتاج خود را از این میدان تهیه می‌کردند. امروزه بخشی از میدان بزرگ و تاریخی امین السلطان و همچنین سردر باشکوه آن به علت احداث خیابان‌ها و ساختمان های جدید تخریب گشته‌است.

تاجرانی که بارهایی از اجناس مختلف،مانند میوه و تره بار،گندم،حبوبات،خشکبار و … داشتند و محصولات خود را با شتر جا به جا می کردند، برای فروش اجناس خود به میدان امین السلطان می آمدند و برای استراحت به کاروانسرای خانات می رفتند. کاروانسرای خانات با حجره های زیاد و حیاط وسیعی که داشت، محل مناسبی برای استراحت بازرگانان و شتربانان بود. مساحت کاروانسرای خانات حدود ۱۰۰۰۰ متر مربع می باشد و ۵۴ حجره کوچک در آن ساخته شده است که در هر ضلع، ۱۳ حجره وجود‌دارد.

قدمت این کاروان سرا

ساخت کاروانسرای خانات، مربوط به سال‌های ۱۳۰۰ و اواخر حکومت ناصرالدین شاه قاجار بوده است. نقشه تهران در سال ۱۳۰۹ توسط شخصی به نام نجم‌الملک تهیه شد که کاروانسرای خانات هم در این نقشه وجود دارد. در آن زمان، جاده حضرت عبدالعظیم جاده ای برون مرزی و خارج از بافت تهران بوده که کاروانسرای خانات هم در همین جاده ساخته شده بود. وقتی حصار ناصری را در گرداگرد تهران بنا کردند، شهر توسعه بیشتری پیدا کرد و با قرارگرفتن ضلع جنوبی حصار در میدان شوش، کاروانسرای خانات داخل شهر افتاد. اراضی محدوده کاروانسرای خانات به امین السلطان، از وزیران پادشاهان قاجار از جمله ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه متعلق بوده است. کاروانسرای خانات، توسط موسی خان امیرالملک واگذار شد و در نهایت در اختیار شخصی به نام محمد اردهالی قرار گرفت.

معماری کاروانسرای خانات

کاروانسرای خانات در زمینی که اضلاع چهار گوشه آن نامتقارن است، ساخته شده اما به دلیل این که صحن بنا متقارن و چهار گوش می باشد و حجره های بنا هم متقارن ساخته شده، بازدید کننده متوجه نامتقارنی زمین نمی شود. دالانی در ورودی اصلی بنا قرار دارد که اطراف آن حجره های زیادی ساخته شده و به بازار امین السلطان راه دارد. سقف راهروهای کاروانسرای خانات، گنبدی شکل می باشد و در ورودی هر راهرو یک هشتی قرار دارد.

در ضلع شمال شرقی کاروانسرا پس از عبور از یک دالان، اصطبل ها و باربندها که در قدیم محل نگهداری چهار پایان بوده، وجود دارد. کاروانسرای خانات به روش آجرکاری و گره سازی و با مصالحی چون آجر با ملات گل، چوب، سفال و سنگ  ساخته شده که شامل دو بخش حیاط و راهروی ورودی است. در، ورودی کاروانسرای خانات یک درب به ارتفاع ۵ متر قرار گرفته که جنس آن چوب روسی می باشد.  روی این درب، ۴۰ گل میخ به کار رفته که برای بازدیدکنندگان بسیار جالب می باشد. دور تا دور این درب با کاشی هایی تزئین شده که روی آن ها، سخنان و احادیثی از امام علی (ع) در مورد آداب خرید و فروش حک شده است.

کاروانسرای خانات در سال ۱۳۵۷ دچار آتش سوزی شد و ورودی های شرقی و غربی آن آسیب دیدند و کاروانسرا مدتی بلا استفاده ماند و بعدها به انبار تبدیل شد. کاروانسرای خانات در نهایت در اسفند ماه ۱۳۸۸ به مناسبت برگزاری مراسم نوروز گشایش یافت و در خرداد ماه همان سال هم، نمایشگاه های سراسری صنایع دستی ایران در آن برگزار شد.

کاربری های کاروانسرای خانات

امروزه کاروانسرا به کاربری قدیم خود برگشته است و اگرچه به شکل و شمایل قدیم نیست، اما حجره هایی در اطراف آن وجود دارد که کسبه و تجار در آن ها به فعالیت های خود می پردازند. بعضی از مغازه های کوچک اطراف کاروانسرا، گیاهان دارویی و ادویه جات می فروختند و بعضی هم به عنوان انبار مورد استفاده قرار می گرفتند. در حال حاضر، بازاری در نزدیکی کاروانسرای خانات می باشد که بورس خرید خشکبار و آجیل می باشد.اگر قصد خرید آجیل و خشکبار را دارید، حتما سری به این بازار قدیمی بزنید.

کاروانسرای خانات، برای امور فرهنگی هم مورد استفاده قرار گرفته است. به عنوان مثال، بخشی از فیلم های سینمایی یکی از ما دو نفر و پر نسیب به کارگردانی خانم تهمینه میلانی در کاروانسرای خانات فیلمبرداری شده است.

سفره خانه سنتی کاروانسرای خانات

سفره خانه سنتی کاروانسرای خانات

در کاروانسرای خانات، سفره خانه سنتی زیبایی قرار گرفته که می توانید به آن جا بروید و ناهار خود را در محیطی که معماری و هنر اصیل ایرانی در آن به چشم می خورد میل کنید و از این کاروانسرای تاریخی هم، دیدن کنید. گاهی در این سفره خانه سنتی، نقال گویی یا داستان سرایی اجرا می شود که اگر به گوش دادن به قصه های تاریخی علاقه مند باشید، برایتان بسیار سرگرم کننده خواهد بود. کاروانسرای خانات در اثر مرور زمان دچار فرسودگی شده و به همین علت مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. مرمت کاروانسرای خانات، توسط استاد علی احمد قنداق ساز انجام گرفته است.

تزئینات چوبی درب و پنجره ها، شکل نور پردازی،طراحی آبنما، تلفیق رنگ ها و مصالح به کار رفته در مرمت حجره ها به گونه ای است که با معماری دوره ای که کاروانسرای خانات ساخته شده همخوانی داشته باشد. همچنین، دیوارها با کاهگل و آجر شکسته پوشش داده شده و در چیدمان داخلی حجره ها تخت های چوبی سنتی، گلیم،گبه و اشیای قدیمی به کار رفته تا بافت سنتی کاروانسرای خانات حفظ شود. کاروانسرای خانات در مهر ماه ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. اجاره سوئیت مبله به صورت اجاره روزانه آپارتمان مبله،اجاره هفتگی آپارتمان مبله و اجاره ماهانه آپارتمان مبله این امکان را برای شما فراهم می کند تا بتوانید از بسیاری از مکان های گردشگری و تاریخی تهران مانند کاروانسرای خانات دیدن کنید و از اقامت خود در پایتخت لذت ببرید.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *